شاخص آزاد شناور یکی از شاخصهای مهم بورس تهران است که برای بررسی رفتار قیمتی سهامی طراحی شده که بخش قابل معامله و در دسترس بازار آنها، یعنی سهام شناور آزاد، مبنای وزندهی قرار میگیرد.
این شاخص با نام شاخص سهام آزاد شناور نیز شناخته میشود و در سامانههای بازار سرمایه در کنار شاخصهایی مانند شاخص کل، شاخص کل هموزن، شاخص بازار اول و شاخص بازار دوم منتشر میشود. تفاوت مهم شاخص آزاد شناور با شاخص کل این است که در محاسبه آن، به جای اینکه صرفاً کل تعداد سهام شرکت در وزندهی اهمیت داشته باشد، تعداد سهام شناور آزاد شرکت مورد توجه قرار میگیرد. برای مشاهده اطلاعات لحظهای این شاخص، میتوان از منابع معتبری مانند سامانه TSETMC، سایت رسمی بورس تهران و سایت سازمان بورس و اوراق بهادار استفاده کرد.
شاخص آزاد شناور چیست؟
شاخص آزاد شناور، شاخصی است که تغییرات قیمت سهام شرکتهای بورسی را با در نظر گرفتن سهام شناور آزاد آنها دنبال میکند.
به زبان ساده، همه سهام یک شرکت الزاماً در بازار خریدوفروش نمیشود. بخشی از سهام ممکن است در اختیار سهامداران عمده، دولت، شرکتهای وابسته یا سهامدارانی باشد که قصد مدیریت یا کنترل شرکت را دارند.
در مقابل، بخشی از سهام در اختیار سرمایهگذارانی قرار دارد که امکان خریدوفروش آن در بازار وجود دارد. به این بخش، سهام شناور آزاد (Free Float) گفته میشود.
تعریف ساده: شاخص آزاد شناور = شاخصی که اثر قیمت سهام را با توجه به بخش قابل معامله بازار (سهام شناور آزاد) نشان میدهد.
سهام شناور آزاد چیست؟
سهام شناور آزاد به بخشی از سهام یک شرکت گفته میشود که سهامداران آن معمولاً قصدی برای اعمال مدیریت یا کنترل شرکت ندارند و این سهام قابلیت بیشتری برای معامله در بازار دارد.
مثال: یک شرکت ۱۰ میلیارد سهم داشته باشد. اگر بخش بزرگی از این سهام در اختیار سهامداران راهبردی و مدیریتی باشد و تنها ۲ میلیارد سهم در اختیار بازار و سرمایهگذاران قابل معامله باشد، تمام ۱۰ میلیارد سهم از نظر میزان دسترسی بازار وضعیت یکسانی ندارند.
البته محاسبه رسمی سهام شناور آزاد طبق ضوابط بازار سرمایه انجام میشود و صرفاً با تقسیم سهام در دست اشخاص حقیقی بر کل سهام شرکت به دست نمیآید. سازمان بورس و بورس تهران ضوابط مشخصی برای تعیین سهام شناور آزاد دارند.
شاخص آزاد شناور با چه نامی شناخته میشود؟
این شاخص با عنوان شاخص سهام آزاد شناور شناخته میشود و در منابع انگلیسی معمولاً با عنوان Tehran Exchange Free Float Index یا TEFIX معرفی میشود.
برای مشاهده اطلاعات شاخصهای بورس و وضعیت معاملات، میتوان از سامانه شرکت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) استفاده کرد.
شاخص آزاد شناور چگونه محاسبه میشود؟
ساختار کلی محاسبه شاخص آزاد شناور مشابه شاخصهای وزنی بازار است، اما یک تفاوت مهم دارد: در وزندهی، تعداد سهام شناور آزاد شرکتها مورد توجه قرار میگیرد.
ارزش سهام شناور آزاد = تعداد سهام شناور آزاد × قیمت سهم
بنابراین شرکتی که ارزش بازار بالایی داشته باشد و درصد سهام شناور آزاد بیشتری نیز داشته باشد، میتواند تأثیر قابل توجهی بر شاخص آزاد شناور داشته باشد. البته فرمول رسمی شاخص شامل ضرایب، عدد پایه و تعدیلات مربوط به رویدادهای شرکتی است و برای محاسبه دقیق باید روششناسی رسمی شاخص مورد استفاده قرار گیرد.
چرا شاخص آزاد شناور اهمیت دارد؟
یکی از مشکلات شاخصهای مبتنی بر کل ارزش بازار این است که بخشی از سهام شرکت ممکن است عملاً در دسترس معاملات روزمره بازار نباشد.
برای مثال ممکن است شرکتی ارزش بازار بسیار بزرگی داشته باشد، اما درصد زیادی از سهام آن در اختیار سهامداران عمده باشد. در چنین شرایطی، ارزش کل بازار شرکت لزوماً معادل ارزش سهامی نیست که واقعاً در اختیار بازار برای معامله قرار دارد.
شاخص آزاد شناور تلاش میکند این تفاوت را در وزندهی خود لحاظ کند. به همین دلیل میتواند برای بررسی رفتار بخشی از بازار که نقدشوندگی بیشتری دارد، شاخص مفیدی باشد.
تفاوت شاخص آزاد شناور و شاخص کل چیست؟
این یکی از مهمترین تفاوتهایی است که باید در تحلیل بورس در نظر گرفت.
در ساختار شاخص کل، ارزش بازار شرکتها در تعیین وزن آنها اهمیت دارد.
در شاخص آزاد شناور، سهام شناور آزاد شرکت در وزندهی مورد توجه قرار میگیرد.
بنابراین اگر یک شرکت ارزش بازار بسیار بزرگ + شناوری پایین داشته باشد، وزن آن در شاخص آزاد شناور نسبت به شاخصی که کل سهام شرکت را مبنا قرار میدهد، میتواند متفاوت باشد. در نتیجه ممکن است حرکت شاخص کل و شاخص آزاد شناور کاملاً یکسان نباشد.
شاخص آزاد شناور چه چیزی را نشان میدهد؟
این شاخص میتواند برای بررسی رفتار قیمتی سهام با لحاظ کردن میزان سهام قابل معامله مورد استفاده قرار گیرد.
بنابراین اگر شاخص آزاد شناور رشد کند، میتوان گفت ارزش و قیمت سهام شرکتهای مشمول آن، با وزندهی مبتنی بر سهام شناور، در مجموع افزایش یافته است.
نکته مهم: این به معنی افزایش قیمت تمام سهمهای بازار نیست. ممکن است چند شرکت بزرگ رشد کنند، تعداد زیادی از شرکتها کاهش قیمت داشته باشند و در نهایت شاخص آزاد شناور مثبت شود. بنابراین مانند سایر شاخصها، باید آن را بهعنوان یک میانگین وزنی در نظر گرفت، نه وضعیت تکتک نمادها.
شاخص آزاد شناور بورس امروز را از کجا ببینیم؟
برای مشاهده مقدار لحظهای و اطلاعات معاملاتی شاخصهای بورس، یکی از مهمترین منابع TSETMC است.
در این سامانه میتوان شاخص آزاد شناور را در کنار شاخصهایی مانند شاخص کل و شاخصهای بازار مشاهده کرد. همچنین سایت رسمی بورس تهران، سایت سازمان بورس و اوراق بهادار و سایت کدال از جمله منابع معتبر برای پیگیری وضعیت بازار هستند.
چرا شاخص آزاد شناور افزایش پیدا میکند؟
رشد این شاخص میتواند تحت تأثیر عوامل مختلفی باشد.
اگر شرکتهایی که سهم شناور قابل توجهی دارند رشد کنند، اثر آنها بر شاخص آزاد شناور میتواند قابل توجه باشد. افزایش تقاضا میتواند قیمت سهام شناور بازار را افزایش دهد. اگر یک شرکت هم ارزش بازار بالایی داشته باشد و هم سهام شناور قابل توجهی داشته باشد، تغییر قیمت آن میتواند بر شاخص اثر زیادی بگذارد. همچنین انتظارات درباره نرخ ارز، تورم، سودآوری شرکتها، قیمت کالاهای جهانی و سیاستهای اقتصادی نیز میتواند روی قیمت سهام اثر بگذارد.
چرا شاخص آزاد شناور کاهش پیدا میکند؟
افت شاخص آزاد شناور نیز میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله:
البته برای تشخیص علت دقیق یک حرکت، باید شرکتهای مؤثر بر شاخص و شرایط همان روز بازار بررسی شوند.
تفاوت شاخص آزاد شناور با شاخص کل هموزن
این دو شاخص از دو روش متفاوت به بازار نگاه میکنند.
وزن شرکتها بر اساس ارزش سهام شناور آنها تعیین میشود.
شرکتها تقریباً وزن یکسانی دارند.
بنابراین شاخص آزاد شناور همچنان میتواند تحت تأثیر شرکتهای بزرگ قرار بگیرد، در حالی که شاخص کل هموزن تلاش میکند اثر اندازه شرکتها را تا حد زیادی حذف کند. این تفاوت باعث میشود مقایسه این دو شاخص برای تحلیل وضعیت بازار مفید باشد.
تفاوت شاخص آزاد شناور با شاخص قیمت وزنی ارزشی
شاخص قیمت وزنی ارزشی بر تغییرات قیمت سهام با وزندهی بر اساس ارزش بازار تمرکز دارد.
در مقابل، شاخص آزاد شناور علاوه بر قیمت و اندازه شرکت، سهام شناور آزاد را نیز در ساختار وزندهی خود لحاظ میکند. بنابراین دو شرکت با ارزش بازار مشابه، در صورتی که درصد سهام شناور متفاوتی داشته باشند، لزوماً وزن یکسانی در شاخص آزاد شناور نخواهند داشت.
تفاوت شاخص آزاد شناور و شاخص بازار اول
این دو شاخص از اساس برای اندازهگیری دو مفهوم متفاوت ساخته شدهاند.
تمرکز آن بر شرکتهای پذیرفتهشده در بازار اول بورس است.
تمرکز آن بر سهام شناور آزاد شرکتها در ساختار محاسبه شاخص است.
بنابراین ممکن است یک شرکت بازار اول، به دلیل شناوری پایین، وزن متفاوتی در شاخص آزاد شناور نسبت به شاخص بازار اول داشته باشد.
آیا شاخص آزاد شناور همان شاخص سهام شناور است؟
بله.
در منابع فارسی ممکن است این شاخص با عناوین مختلفی مانند شاخص آزاد شناور، شاخص سهام آزاد شناور، شاخص شناور آزاد یا شاخص سهام شناور ذکر شود. منظور در این موارد همان شاخصی است که سهام شناور آزاد شرکتها در ساختار وزندهی آن اهمیت دارد.
آیا شاخص آزاد شناور سود نقدی را هم نشان میدهد؟
در اینجا باید بین شاخص قیمت و شاخص بازده کل تفاوت قائل شد.
صرفاً مشاهده رشد شاخص آزاد شناور را نباید معادل بازده واقعی یک سرمایهگذار دانست. بازده یک سرمایهگذار میتواند به عوامل دیگری مانند سود نقدی دریافتی، قیمت خرید، قیمت فروش، زمان سرمایهگذاری، ترکیب سبد و کارمزد معاملات وابسته باشد. بنابراین اگر شاخص آزاد شناور مثلاً ۲۰ درصد افزایش پیدا کند، به این معنی نیست که هر سرمایهگذاری که در بورس حضور داشته دقیقاً ۲۰ درصد سود کرده است.
آیا شاخص آزاد شناور برای تحلیل بورس مناسب است؟
بله، اما بهعنوان یکی از ابزارهای تحلیل.
این شاخص بهخصوص زمانی مفید است که بخواهیم ببینیم حرکت بازار با توجه به سهام واقعاً شناور و قابل معامله چگونه بوده است. برای تحلیل حرفهایتر بهتر است شاخص آزاد شناور را در کنار شاخص کل، شاخص کل هموزن، ارزش معاملات، ورود و خروج پول حقیقی، تعداد نمادهای مثبت و منفی، شاخص صنایع، حجم معاملات و عملکرد شرکتهای بزرگ بررسی کرد.
واگرایی شاخص آزاد شناور و شاخص کل چه معنایی دارد؟
یکی از کاربردهای جالب مقایسه این دو شاخص، بررسی واگرایی رفتاری آنهاست.
برای مثال اگر شاخص کل رشد کند اما شاخص آزاد شناور رشد بسیار کمتری داشته باشد، میتوان بررسی کرد که آیا رشد بازار بیشتر به دلیل شرکتهایی بوده که بخش بزرگی از سهام آنها در اختیار سهامداران عمده است.
برعکس، اگر شاخص آزاد شناور عملکرد قویتری داشته باشد، میتواند نشان دهد شرکتهایی با وزن شناور بیشتر عملکرد مناسبی داشتهاند. البته این واگرایی بهتنهایی سیگنال قطعی تغییر روند بازار نیست و باید همراه با حجم معاملات، ارزش معاملات، وضعیت صنایع و سایر دادهها تحلیل شود.
آیا شاخص آزاد شناور برای تحلیل تکنیکال مناسب است؟
بله. نمودار شاخص آزاد شناور را میتوان مانند بسیاری از شاخصهای دیگر از نظر تکنیکال بررسی کرد.
اما باید توجه داشت که تحلیل شاخص آزاد شناور، مستقیماً به معنی ارائه سیگنال برای خرید یا فروش یک سهم خاص نیست.
شاخص آزاد شناور برای چه سرمایهگذارانی مفید است؟
این شاخص میتواند برای چند گروه کاربرد بیشتری داشته باشد.
البته هیچ شاخصی به تنهایی نمیتواند مناسب بودن یک سهم یا صندوق را برای یک سرمایهگذار مشخص کند.
چگونه شاخص آزاد شناور را در تحلیل روزانه بورس استفاده کنیم؟
یک روش ساده این است که چند شاخص را همزمان بررسی کنید.
اگر شاخص کل مثبت باشد و شاخص آزاد شناور هم مثبت باشد:
میتوان گفت بخش قابل توجهی از حرکت بازار با سهام شناور نیز همراه بوده است.
اگر شاخص کل مثبت ولی آزاد شناور ضعیف باشد:
بررسی کنید آیا رشد شاخص بیشتر از سوی شرکتهایی با شناوری پایین ایجاد شده است.
اگر شاخص آزاد شناور و هموزن هر دو رشد کنند:
میتواند نشانه گستردهتر بودن رشد قیمتها باشد؛ البته برای تأیید باید تعداد نمادهای مثبت و ارزش معاملات نیز بررسی شود.
این نوع مقایسه از نگاه کردن به یک عدد بهتنهایی اطلاعات بیشتری به تحلیلگر میدهد.
شاخص آزاد شناور را با چه شاخصهایی مقایسه کنیم؟
برای تحلیل بهتر بازار، این شاخص را میتوان با موارد زیر مقایسه کرد:
جمعبندی
شاخص آزاد شناور یکی از شاخصهای مهم بورس تهران است که با تمرکز بر سهام شناور آزاد شرکتها، تصویر متفاوتی از وضعیت بازار نسبت به شاخص کل ارائه میکند.
مهمترین ویژگی آن این است که در ساختار وزندهی، به جای اتکا به کل تعداد سهام شرکت، تعداد سهام شناور آزاد اهمیت پیدا میکند. در نتیجه شرکتهایی که ارزش بازار بالایی همراه با سهام شناور قابل توجه دارند، میتوانند اثر بیشتری بر شاخص داشته باشند.
این شاخص برای بررسی رفتار بخش نقدشوندهتر بازار، مقایسه با شاخص کل و تحلیل ساختار حرکت بازار کاربرد دارد.
با این حال، شاخص آزاد شناور بهتنهایی معیار کافی برای تصمیمگیری سرمایهگذاری نیست. برای تحلیل دقیقتر بهتر است وضعیت آن را همراه با شاخص کل، شاخص کل هموزن، ارزش معاملات، ورود و خروج پول، تعداد نمادهای مثبت و منفی و عملکرد صنایع بررسی کرد.